Eğilmez Köyü – Haber Toros

Eğilmez Köyü

Eğilmez Köyü Karaman Merkez’in kuzeyinde ve Merkeze 47 km uzaklıkta ve 1016 metre yükseltidedir. Eğilmez köyü Karaman, Karapınar ve Çumra’nın kesiştiği yerdedir. Çevresindeki köyler; Kuzeyinde Kayacık, Doğusunda Hasanoba ve Karakışla (Karapınar), Batısında Uzunkuyu (Çumra), Güneyinde Madenşehri, Güney-doğusunda Karacaören vardır.

Eğilmez Köyünün nüfusu; 1894 yılında 391, 1935’te 377’ye gerilemiştir. Buradan Uzunkuyu Köyüne göçenler olmuştur. 1950 yılında 381, 1970 yılında 547, 1990 yılında 666 ve 2014 yılında ise; 176 erkek, 157 kadın, toplam 333 nüfus bulunmaktadır. Eğilmez köyü kuruluşundan bu yana Dilbeyan, Uzunkuyu, İslik, Karacaören gibi köylere göçler vermiştir. Karaman merkez olmak üzere şehre göçler oldukça yoğun yaşanmaktadır. Uzun yıllar Eskiil ve Karapınar’a bağlı olan Eğilmez Köyü 25/4/1944 tarihli bir kararla Karaman’a bağlanmıştır.

Köy gerçekte daha genel bir bakışla Hotamış ovası içinde yer alır. Karadağ’ın kuzey tarafında yer almaktadır. Konya’nın Çumra ve Karapınar ilçesi ile Karaman’ın kesiştiği bölgeye Hotamış (Otamış, Ödemiş, Ötemiş) adı verilmektedir. Başka bir ifadeyle, Karadağ’ın kuzey ve kuzey doğu kesimindeki ova Hotamış adı ile anılmaktadır. Ayrıca Hotamış adında bir de köy bulunmaktadır.
Köy halkı Hotamış Türkmenlerindendir. Kazan Hanlarından birisinin adı Otamış’tır. Gazi Giray’ın oğullarından birinin adı Toktamış’tır. Otamış ve Toktamış Oğuzların Salur boyunun birer aşiretleridir. Teke Türkmenleri içerisinde yer alan Otamış ismi zamanla Hotamış’a dönmüştür.

Hotamış’ın yerleşim yerinin 16. ve 19. Yüzyıla kadarki adı Suğur’dur. Suğur eski dönemlere ait harabelerin üzerine kurulmuş oldukça eski bir köydür. 16. yüzyıl sonlarındaki Karapınar Sultan Selim Külliyesi Vakıf defterinde Suğur köyü vakfiyeye bağlı olarak gösterilmektedir. Yine aynı defterde Çoğlu, Mercikli, Bağlama, Çardaklar, Göves köyleri Larende’ye bağlı olarak geçmektedir. Hicaz yolu üstünde bulunan Suğur aynı zamanda bir Osmanlı derbendi, yani yolcuların güvenlik ve ihtiyaçlarını karşılamakla görevli karakoldur. Göçebe ve yarı göçebe Türkmen aşiretlerine mahsus yaylak ve kışlak bir yerleşim yeridir.

Bölgede tek bir Oğuz boyunun yaşamadığını, ‘hiçbir boy ve aşiretin tek bir bölgeye yerleştirilmemesine’ dayalı Osmanlıların iskân politikaları sebebiyle karışık bir cemaat yapısı olduğu vurgulanmalıdır. Bölgedeki yerleşik halkın Oğuzların Üçok kolu Salur boyunun Karamanlı, Akkoyunlu, Teke, Karatekeli, Otamış, Toktamış cemaatleri, az miktarda olsa Eymür boyu aileleri ile Bozok kolu Bayat boyunun Zülkadir (Begdikler) ve Avşar boyu Cerit cemaatlerinden meydana geldiği söylenebilir.

Hotamış Türkmenleri, Türkistan’dan çıkarak Irak ve Suriye’de kaldıktan sonra Maraş, Adana, Ceyhan, (Bazılarına göre Osmaniye)’den Aksaray Karapınar arasındaki bölgede konargöçer olarak yaşarlarken Hotamış’ın eski adı olan Suğur’da Derbent kurulması ile buraya yerleştirilmişlerdir. Bunların yerleştikleri köy Suğur’dur ve burada Sultan Selim Külliyesi Vakıf köyü olarak yaşamışlardır. Burada derbent dolaysıyla halk çoğalmaya başlayınca bu köyden pek çok cemaat ayrı yerlere yaylamak amacı ile gitmeye başlamışlar ve sonraları oraları köy edinmişlerdir.

Hotamış’ın eski adı olan, Hicaz yolu üstünde bulunan Suğur, aynı zamanda bir Osmanlı derbendi, yani anayol bölgelerinde yolcuların güvenlik ve ihtiyaçlarını karşılamakla görevli karakoldur. Göçebe ve yarı göçebe Türkmen aşiretlerine mahsus yaylak ve kışlak bir yerleşim yeridir. Hotamış aşireti ve diğer aşiretler bu gün Boyalıyepe, Karakışla, Hasanoba adıyla anılan köylülerin bulunduğu Suğur’a, 1755 yıllarında yerleştirildiği görülmektedir.

Anlaşıldığı üzere hem Suğur köyü derbentçi köyü, hem de Yelekli Burun derbent adıdır. Bu belge “Karaman eyaletinden tarik-i hac üzerine vaki Yelekli Burunu demekle maruf Suğur derbendine Ödemişli cemaatinin derbendci tayini. 20.12.1761” çok net açıklamaktadır. Buraya yerleştirilen aşiretleri yerleştirilme tarihleri ile yıllarını verelim. MAD. 9956 sayılı Osmanlı Arşivlerindeki defterin 32, 33, 264, 265, 266, 267 sayfalarında net olarak açıklanmaktadır. Buna göre:

1- 1755 Yılında; civarda bulunan oymaklardan:

a) Eymür (Emir-Emirli) 50 hane,

b) Darıca 50 hane,

c) Aydın (Aydınlı) cemaati 40 hane yerleştirilmiştir.

2- 1760–1761 Yılında; Ereğli ve Aksaray ve Bor ve sair havalilerde konargöçer bulunan cemaatlerden:

a) Ödemişli (Otamışlı, Otamışlu), b) Acurlu, c) Melikli Bayadı, d) Aydınlı,

e) Emir Şeyhli, f) Yazıcılar g) Beşirlü (Barçınlı), h) Kürt Hasan Oğulları, ı) Haymelü,

j) Galgallı, k) Etyemez, cemaatleri yerleştirilmiştir.

Şeyhli ve Yazıcı cemaatleri Ereğli ve Bor taraflarında sakindirler. İncesu’da sakin olanlar ise; Et-Yemez, Haymelü, Galgallı’dır.

3- 1763 Yılında; a) Küşne cemaati yerleştirilmiştir.

4- 1765Yılında; a) Otamışlı cemaati yerleştirilmiştir.

1761 yılında derbentçi olunmasına karar verilerek, Aksaray Taşpınar Derbendinde yerleştirilmiş ancak ana yola uzak olduğu için Suğur derbendine nakillerine karar verilmiştir.
5- 1799 Yılında, Aksaray’da sakin; a) Seyfler Cemaati b) Melikli Bayadı’ndan bir miktar yerleştirilmiştir.

Bunlardan tesbit ettiklerimizden Şeyhli, Bozulus Türkmenlerinden Beydili boyundan Tabanlı’ya bağlıdır. Buraya kadar özetlersek Hotamış Türkmenleri içerisinde Beydili boy birliği içine girmiş Bozulus Türkmenleri (Halep Türkmenleri), Avşar, Beydili, Salur, Eymür, Bayat, Dulkadirli Türkmenleri gibi unsurları görürüz. Otamışlı aşireti Salur Boyundan Tekelere dayanmaktadır.

Bölgede tek bir Oğuz boyunun yaşamadığını, ‘hiçbir boy ve aşiretin tek bir bölgeye yerleştirilmemesine’ dayalı Osmanlıların iskân politikaları sebebiyle karışık bir cemaat yapısı oluştuğu muhakkaktır. Bölgedeki yerleşik halkın Oğuzların Üçok kolu Salur boyunun Karamanlı, Akkoyunlu, Teke, Karatekeli, Otamış, Toktamış cemaatleri, az miktarda olsa Eymür boyu aileleri ile Bozok kolu Beydili, Çiğil boyu, Kınık Boyu, Bayat boyunun Zülkadir(Begdikler), Bozulus Türkmenleri, Halep Türkmenleri ve Avşar boyu Cerit cemaatlerinden meydana geldiği söylenebilir.

1845 yılında yazılan temettuat defterinde Hotamış Türkmenlerini altı ayrı mahalle, cemaat olarak kayıt etmişlerdir.

1- Hacı Gözelli oymağı 150 hane
2- Taşpınar oymağı 141 hane
3- Şabanlı oymağı 108 hane
4- Celfeli oymağı 106 hane
5- Hotamışlı Avatlı oymağı 88 hane
6- Suğur oymağı 69 hane

Eğilmezliler bu altı Cemaatten “Hotamışlı Avatlı Oymağı’na” mensupturlar. Bu oymaktan Eğilmez, Karacaören ve Uzunkuyu köyleri kurulmuştur. Hicri 1290 yılındaki halk arasında “Goca Doksan” kıtlığı ile evvelden bu yaylalarda yaşayan halk bir daha Hotamış’a dönmemiş ve hepsi birer köy haline gelmiştir. Eğilmez köyü de 1873 yılından sonra yayla olarak kullandığı şimdiki yerine kalıcı olarak yerleşmişlerdir.

Köyler genellikle 18 ve 19. yüzyıllarda kurulmuştur. Bu yıllarda Osmanlı Devletinin konargöçer olan halkı artık yerleşik hayata kesin olarak geçirmeye çalıştığı yıllardır. Çünkü buraları ısısız, savunmasız yerler olduğu için sadece konargöçerler gelip gitmişler köyler sürekli boşalmıştır. Suğur cemaati Osmanlılar tarafından bölgede yaşayan diğer aşiretlerle birlikte barutun hammaddesi olarak kullanılan güherçile imalatı ve nakliyesi için görevlendirilmişlerdir.

1500 Yılı Eskiil Kazası Cemaatleri içerisinde, Parekende Kuştimur Aşiretleri içerisinde 25 hane Büyük Eğilmez Bölüğü diye isimlendirilen bir cemaat ve müstakil cemaatler içerisinde de 30 hane Eğilmez-i Diğer diye başka bir bölük vardır. Ayrıca yine 1520 yılında köyün şimdiki olduğu yerde Eğilmez diye de bir köy bulunmakta ayrıca Ozar ve Keçili diye bu bölgede iki köy daha bulunmaktadır. Bütün bu belgeler ışığında daha 1500 yıllarında Eğilmez diye bir bölüğün ve köyün olduğunu biliyoruz. Eğilmez olan köy ismi bu tarihlerden çok önceleri bu boy ismine istinaden verilmiştir.

Bu Eğilmez Cemmati sonradan Suğur’a Derbentçi kaydolmuş olmalıdır. Avatlı Cemaati Hotamış Türkmenleri içerisine dâhil edilmiş ayrı bir guruptur. Çünkü yirmiye yakın değişik boylardan oymaklar yerleşen Hotamış’ta 1844 yılı Temettuat Defterlerinde 6 aşirete düşürülmüştür. Bunların içerisine değişik küçük cemaatler dâhil edilerek yazım yapılmıştır. Bölgeyi gezdiğinizde 26 köy halinde olan Hotamış Tüekmenlerinin aynı yapıda ve özellikte olmadığını hemen görürsünüz. Avatlı Oymağından olan Eğilmez, Karacaören ve Uzunkuyu Köyünün bir kısmının farklı yapısal özellikte olduğu fark edilir.

Köy halkının anlatımıyla Ağalar Oymakları ile Muallimoğlu Oymakları arasındaki anlaşmazlık Konya’ya intikal etmiş kolluk kuvvetleri köye gelmiş bunlarla mücadele ettikleri için Eğilmez adı verilmiş dense de 1550 yılındaki belgeler her şeyi açıklamaktadır. Eğilmez, ait oldukları cemaat isminden gelmedir. Halkın anlatımıyla olan hadise yaşanmıştır ki, yıllardır anlatılagelmiştir.

Eğilmez Köyünün Kurulu olduğu yer İslam öncesi yaşantısı olan bir örendir. Bunu köy içerisindeki ve köy mezarlığında bulunan değişik taşlardan ve mermer kalıntılarından anlamaktayız. Yine bu yörede yer altı evleri de önceki dönemlere ait izlerin önemli kanıtıdır. Bu köy sınırlarında olup güney tarafına düşen Ozar ise başlı başına büyük bir şehir yerleşkesi olduğu harabelerinden ve kalıntılarından anlaşılmaktadır. Ayrıca tarihi köy camisinin de bir kilise kalıntısı üzerinde yapıldığı izlenimi vardır. Ayrıca Eğilmez Köyünün 1 km güneyinde dağın kuzey yamacında milattan önce II. Bine ait yamaç yerleşkesi vardır.

Köyün geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Çoğunlukla hububat ve pancar ekimi yapılırken son yıllarda mısır, ayçiçeği gibi ürünlerde ekilmektedir.

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.

Fotoğraflar: Mehmet Çetin
Araştırmacı: Osman Ülkümen

Facebook Comments
%d blogcu bunu beğendi:
Önceki yazıyı okuyun:
KYK’nın Sırrı Çözüldü

Karaman'daki kız yurdunda yaşanan olayla ilgili başlatılan soruşturmada, gelişmelerin, 3 kız öğrencinin, birkaç hafta önce arkadaşlarını korkutmak için yaptığı şakayla...

Kapat